Güneş enerji santrallerinde GES temizlik hizmetleri verilirken, iş güvenliği sağlayabilmek açısından standartlar ile oluşturulmuş önemli kurallara dikkat edilmesi yasal bir mecburiyettir. Çünkü doğası gereği geleneksel bir şekilde insan eli ile yapılan panel temizliği ve bakım hizmetlerinde birçok iş güvenliği riski ile karşılaşılması olasıdır. Bu risklere karşı insan hayatını koruyarak, can ve mal kaybını engelleyebilmek açısından iş güvenliği kurallarının uygulanması gerekmektedir.
Geleneksel olarak gerçekleştirilebilen GES temizlik hizmetlerinde iş güvenliği açısından karşılaşılabilecek en önemli riskler aşağıdaki şekilde ifade edilebilir.
· İşçilerin direkt olarak panel alanlarında ve santral üzerinde çalışması mecburiyeti açık alanda riskleri doğurabilmektedir.
· Çatı panelleri gibi santrallerde, eğimli bölgelerde ve yüksek iskeleler üzerinde personelin düşme ve yaralanma tehlikesi bulunabilmektedir.
· Paneller üzerine basılarak temizlik yapılmasa da yüzeyi ıslanan panellerde kayma riski ve kazalar ile karşılaşılabilir.
· Özellikle yaz aylarında yapılan temizlik işlemlerinde yüksek sıcaklık arazi ve çatılarda çalışma sırasında yoğun güneş ışığına maruz kalma ve rahatsızlanma riski oluşturabilir.
· Panel temizliği su vasıtasıyla yapılırken, doğru önlemler alınmadığında elektrik çarpması riski bulunmaktadır.
· Büyük arazi santrali gibi alanlarda yapılan hizmetlerde işçinin uzun süre çalışması, ekipman taşıması ve fiziksel zorlanması sağlık riskleri doğurabilmektedir.
GES Temizlik İş Güvenliği Kuralları Nelerdir?
Temel olarak yasal çerçevede belirlenmiş kritik kurallar arasında iş güvenliği önlemlerinin alınması, çalışanların korunması, çevre dostu bir çalışma düzenlenmesi ve elektriksel güvenlik önlemlerinin alınması bulunmaktadır.
GES bakım hizmetlerinin totali içerisinde ilk ve en önemli aşama olan temizlik, paneller üzerinde ve çevresinde saf su ve mekanik ekipmanların kullanımı ile insan eli ile gerçekleştirilen bir temizlik işlemidir. Bu işlem sırasında elbette öncelikle çalışanların korunabileceği şekilde iş güvenliği yasaları bağlamında önlemlerin alınması gerekmektedir. Hatta yüksek çatı santralleri ya da endüstriyel alanlarda hizmet verilirken yüksek iş güvenliği riskleri bulunabileceği için çalışan koruma standartları daha yüksek bir derecede önemlidir.
İlk olarak çalışan sağlığı ve güvenliği açısından aşağıdaki ayrıntılara mecburen dikkat edilmelidir.
· Birçok dünya ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de özellikle yüksekte çalışma gibi durumlarda temizlik sırasında halat, koruyucu, ekipmanlar, baret, eldiven, geri sarımlı düşme durdurucu, reflektörlü yelek ve güvenlik kemeri kullanımı mecburiyettir.
· Gerek yüksekte gerek arazide çalışan temizlik personellerinin güvenlik kuralları konusunda eğitim alması gerekmektedir.
· Personeller yangın güvenliği, acil durum, elektrik problemleri ve yüksekte çalışma koşulları konusunda eğitilir.
· Temizliğe başlanmadan önce santralin tüm çevresine ve yapısına göre risk faktörleri belirlenerek, bu risk faktörlerine karşı santral yönetiminin personelleri bilgilendirmesi ve önlemlerin alınmasını sağlaması gerekir.
İş güvenliği noktasında dikkat edilen bu adımlar ile birlikte elbette güneş enerji santrallerinde yapılan GES temizlik hizmetlerinde paneller ve bağlantılı bir şekilde elektrik tesisatı üzerinde çalışılmaktadır. Her panel elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirdiği için temizlik açısından alınması gereken Elektrik Güvenliği Yönetmelikleri üzerinde de durulmalıdır. Çalışma sırasında akıma karşı korunabilmek amacı ile panellerden enerjinin kesilmesi ve güvenlik koşullarının oluşturularak yine personelin gerekli bilgilendirme ile birlikte güvenlik ekipmanlarını kullanması sağlanmalıdır.
Türkiye'de Ve Dünyada GES Temizlik İş Güvenliği Kuralları
Ülkemizde güneş enerjisi sektöründe çok hızlı bir büyüme yer alırken, her geçen gün farklı kentlerde gerek çatı gerek arazi santralleri ile daha yüksek üretim kapasiteleri elde edilmektedir. Üretici gerek kendi yapısında ihtiyaç duyacağı elektriğin üretimini gerek santrale aktarabileceği elektriğin üretimini bu yöntem ile yapabilmektedir. Bu noktada da yasal otoriteler güvenlik açısından birçok önemli yönetmelik ve kural geliştirmiştir.
Türkiye koşullarında can ve mal güvenliğinin sağlanarak GES temizlik hizmetlerinin risklerden uzak bir şekilde yürütülebilmesi açısından özellikle İş Sağlığı Ve Güvenliği(İSG) Kanunu çerçevesinde bulunan düzenlemeler yer almaktadır. 6331 sayılı bu kanun yüksekte çalışma ve riskli işlerde çalışma koşullarını düzenlerken, aynı zamanda da özellikle çatı santralleri gibi alanlar üzerinde yapılan temizliklerde Yüksekte Çalışma Yönetmeliği devreye girmektedir.
GES temizlik elektrik santrallerinde gerçekleştirilen bir işlem olduğu için özellikle de GES saha testleri gibi aşamalarda gerekli eğitimleri almış, tüm donanımlara sahip ve risk faktörlerini bilerek önlemlerini alan personellerin çalışması mecburiyeti bulunmaktadır. Ayrıca bir diğer noktada da temizlik hizmetlerinde çevre kanunlarına ve yönetmeliklere de uyum sağlanması gerekirken, özellikle işlem sonrası ortaya çıkan atıkların çevreye zarar vermemesi açısından atık yönetimi yönetmeliği dahilinde çalışma yapılır.
GES temizlik bugün güneş enerji santrallerinde verim artışı sağlayan, daha güvenilir ve uzun ömürlü bir kullanma imkan oluşturan ve maliyetleri düşüren bir işlemdir. Bu neden ile Türkiye dahil olmak üzere hem Avrupa Birliği'nde hem de Amerika Birleşik Devletleri gibi birçok noktada uluslararası standartlar geliştirilmiştir. Örnek olarak Uluslararası Elektroteknik Komisyonu(IEC) tarafından hazırlanmış IEC 61730 standardı panel güvenliğini belirlemek için kullanılmaktadır.
