TBMM’de kabul edilen “11. Yargı Paketi”, ceza infazından ekonomik haklara, yargı süreçlerinden toplumsal güvenliğe kadar pek çok alanda kapsamlı değişiklikler içeriyor. Paket, özellikle Covid-19 düzenlemesiyle erken tahliye imkânı sağlayan maddeleri ve GSS borçlarının silinmesini öne çıkarıyor.
Peki, bu paket neleri değiştiriyor ve toplum için ne ifade ediyor? Hükümlülerden vatandaşların ekonomik haklarına, çocuk ve akıl hastalarının korunmasından yargı süreçlerinin etkinliğine kadar önemli düzenlemeleri adım adım inceleyelim.
Yaklaşık 55 bin hükümlü tahliye yolunda
Paketin öne çıkan maddelerinden biri, Covid-19 kapsamında getirilen düzenleme. Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan yaklaşık 55 bin hükümlü, üç yıl daha erken açık ceza infaz kurumuna veya denetimli serbestliğe ayrılma hakkı kazanıyor. Bu düzenleme, özellikle 31 Temmuz 2023 ve öncesinde suç işlemiş olan ancak henüz hüküm giymemiş hükümlüleri kapsıyor.
Ancak, ağır suçlar kapsam dışında bırakılmış durumda. Kasten öldürme suçlarını üstsoy veya altsoydan birine; eş, boşandığı eş veya kardeşe; çocuğa, kendisini savunamayacak durumda olanlara veya kadına karşı işleyenler ile cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçların hükümlüleri ve çocuk istismarı suçları işleyenler, bu haktan yararlanamayacak. Bu ayrım, hem toplumsal güvenliği korumayı hem de infaz adaletini dengelemeyi hedefliyor.
GSS affı ile 3 milyar 258 milyon liralık yük ortadan kaldırılıyor
Paketteki bir diğer dikkat çekici düzenleme ise Genel Sağlık Sigortası (GSS) borçları. 1 Ocak 2016 tarihinden önceki ödenmemiş primler ve gecikme cezaları siliniyor, böylece 1 milyon 477 bin yurttaşın üzerindeki 3 milyar 258 milyon liralık yük ortadan kaldırılıyor.
Ceza artırımı ve suç tiplerindeki yenilikler
Paket, suç tipleri ve cezalar konusunda da ciddi değişiklikler getiriyor. Özellikle meskun mahalde ateşli silah kullanımından, örgüt suçlarına ve çocukların suç örgütlerinde kullanılmasına kadar birçok alan ele alındı.
-
Meskun mahalde silah kullanımı: Basit ateşli silah kullanımının cezası üç aydan bir yıla çıkarılırken, toplu yerlerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılıyor.
-
Kurusıkı ve gaz fişeği: Toplumda kurusıkı olarak bilinen silahlar da suç kapsamına alındı, ceza altı aydan üç yıldan bir yıla kadar hapisle değiştirildi.
-
Örgüt suçları: Örgüt kurma ve yönetme cezası dört yıldan sekiz yıldan beş yıldan on yıla çıkarılırken, örgüt içinde çocukların kullanılması halinde cezalar artırılıyor.
Bu düzenlemeler, suçların caydırıcılığını artırmayı ve özellikle çocukların suç örgütleri içinde kullanılmasının önüne geçmeyi hedefliyor.
Avukatlara yönelik disiplin cezaları netleştirildi, yaptırımlar yeniden tanımlandı
Pakette avukatlar ve kısmi akıl hastalarıyla ilgili düzenlemeler de yer alıyor:
-
Avukatlar: Ceza kovuşturmaları, disiplin soruşturmaları ve meslekten çıkarma süreçlerinde yeni düzenlemeler getiriliyor.
-
Kısmi akıl hastaları: Mahkum olunan ceza, güvenlik tedbiri olarak uygulanabilecek ve tedavi süreleri asgari altı ay olacak. Böylelikle hem toplum hem de hasta birey korunuyor.
-
Uzlaşma komisyonları: Yapısal düzenlemelerle, uygulamada adaletin daha etkin sağlanması hedefleniyor.
Bu maddeler, toplum güvenliği ile bireysel haklar arasındaki hassas dengeyi gözetiyor.
Nitelikli hırsızlık, dolandırıcılık ve banka/kredi kartı suçlarında hesap askıya alma ve idari yaptırımlar geliyor
Paketin 22’nci maddesi ile nitelikli hırsızlık, dolandırıcılık ve banka/kredi kartlarının kötüye kullanılması durumlarında, ilgili mali kurumlar makul şüphe halinde hesapları 48 saate kadar askıya alabilecek. Mahkeme veya Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı emriyle ek süre sağlanabilecek.
Ayrıca bilgi ve belge gönderilmediğinde mali kurumlara 50 bin TL’den 300 bin TL’ye kadar idari para cezası uygulanacak. Bu düzenlemeler, suçların finansal boyutlarını denetlemeyi amaçlıyor.
Bölge Adliye Mahkemeleri yetkileri genişliyor: Hüküm bozma hakkı geliyor
Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) yetkileri genişletildi; ilk derece mahkemesinin kararında hükmün gerekçeyi içermemesi ve savunma hakkının sınırlandırılması durumunda da BAM tarafından bozma kararı verilebilecek.
Öte yandan üçüncü kişilerin mülkiyet hakları, onarım bedelinin tescil edilen payın rayiç bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleri üzerinden hesaplanmasıyla korunuyor. Böylece adalet hem hükümlüye hem de üçüncü kişilere eşit şekilde uygulanıyor.
Paket toplum açısından ne ifade ediyor?
-
Yargı Paketi, yalnızca hukuki bir yenilik değil; sosyal adalet, bireysel haklar ve toplumsal güvenlik arasındaki dengeyi kurmaya yönelik bir adım. Paketle birlikte ceza infaz sistemi daha esnek hale gelirken, ekonomik yükler hafifletiliyor, çocuk ve akıl hastaları güvence altına alınıyor.
TBMM Genel Kurulu, söz konusu paketle birlikte çalışmalarına 6 Ocak Salı gününe kadar ara verdi. Önümüzdeki dönemde, yasanın uygulamadaki etkileri ve toplumsal yansımaları gündemin önemli konularından biri olmaya devam edecek.